[ توصيف شهر بغداد و شط دجله ] بارى ، اين شهر بغداد بسيار بزرگ است و شط دجله از وسط بغداد عبور مىكند كه شهر در دو سمت دجله واقع است و طرفى كه سمت كاظمين است ، او را بغداد كهنه و آن طرف را بغداد نو مىنامند . و آب دجله در اين روزها زياد شده است و مقدار تعيين اين آب ممكن نيست و يكى از نهرهاى بزرگ دنيا مىباشد و منبع اين آب از سمت قفقاز و ولايت ارمنستان است . و نهرهاى ديگرى هم در بين راه وصل به اين شط مىشود و اين نهر مىرود به درياى بصره كه خليج فارس و درياى عمّان و بحرالهند و بحر احمر است . تتمه وصل به يكديگر است ، ولى از آب‌هاى خوب و خوشگوار و محلّلى مىباشد و كشتى [ 24 ] از بصره به بغداد از اين شط مىآيد . و خود شهر بغداد ، شهر خوبى است و پرجمعيت و آباد است و از حيث تجارت ، مركزيت دارد و مال التجاره از سمت هندوستان به ايران و از سمت ايران به هندوستان و انگلستان از اين شهر عبور مىنمايد ، ولى طرح عمارات دارالخلافه طهران از بغداد خوشگل‌تر و بهتر وعالىتر است ، اما درشكه و اتومبل و عرابه شهرى از تهران بيشتر در ميان شهر عبور مىكند و اغلب تجار او و متمولين او ، فرقه يهوديانند . و هوايش خيلى گرم است و نسبت به شهريت خودش ، نظافت ندارد چندانى و جمعيت در بغداد ، غير عرب بر عرب غلبه دارد . از قرار تحقيق چهارصد [ و ] پنجاه نفر جمعيت دارد ، ولى خيلى تعجب دارد : اين شطى كه از بغداد عبور مىنمايد ، گمان من اين است كه در روى كره ، اين طور شط بزرگى از ميان هيچ شهرى عبور نمىنمايد ؛ ولى با وجود اين مطلب ، آب جارى در ميان اين شهر هيچ ديده نشد ، و گويا علت اين باشد كه شهر از نهر بلندتر است و آب نمىنشيند به خود شهر . و اين شهر پايتخت عراق عرب است .